рус / каз / eng
Қөпес Шахворостовтың үйі

Көпес Шахворостовтың үйі (бүгінде Француз Республикасының бас консулдығы), Фурманов к., 99 үй. Жоба авторы белгісіз.

Бірқабатты тянь-шань шыршасынан жасалған ағаш қима, іргетасы биік, жертөлесі бар. Ғимарат алды екі түске сыланған, көгілдір түстес ақ қабырғалар. Бірінші қабаттың терезелері геометриялық профилдегі гипстік жақтау маңдайшаларымен жиектелген. Фурманов пен Әйтеке би көшелеріне қараған ғимараттың бел ортасы өрнектеп жабыстырылған аттикпен ерекшеленеді. Көп профилді гипстік карниз пайдаланылған. Ірі төрттік шатырдың периметрі бойынша металл жұқа қалқан өтеді. Үлкен дәліз батысқа, алма бағы жағына қарай шығады (бүгінде жойылған).

1890 ж. көпес Г.А. Шахворостовтың (1829-1904) тапсырмасымен салынған болуы керек. Жазушы П.Н. Красновтың бағалауынша, Торговой көшесіндегі, Копальская мен Сергиопольская көшелері арасындағы (бұрынғы көпес С. М.Быковтың) Шахворостовтың әмбебап дүкені сәулеті мен тауарлардың талғамы бойынша жергілікті «Мюр және Мерелизм» болып табылды (Сән үйінің құрылысы үшін сүруге кетті). Сауда үйінің негізін қалаушының өлімінен кейін фирманың жұмысын оның баласы Сергей жалғастырды. Оның есімі 1910 жылы Жетісуда Қарғалы шұға фабрикасын ашушы ретінде танымал болды. Кеңес кезінде үй қызы Клавдияға тиесілі болған. 1920 ж. ұлтшылдану саясатынан кейін ол үйде Революциялық әскери трибунал, КМ және саяси тыңшылық мекемесі орналасты. Одан кейін Жетісу губком партиясы, денсаулық сақтау ұлттық комитеті, мединституттың факультеті мен кітапханасы, медучилище болды. Бұл жерге Қазақ ССР медицина және денсаулық сақтау тарихи мұражайы жайғасты. 1992 жылдан бастап Қазақстан Республикасындағы АҚШ елшілігі.

Верный қаласының XIX ғасыр аяғының көпестік құрылыс үлгісі болып табылады, тарихи және мәдени ескерткіштер тізіліміне енгізілді (26.01.1982ж.). Мұражай немесе елшілікке сәйкестендіріліп қайта жөндеген кезде ғимаратты қайта жоспарлады, стилдік классика мен модерннің элементтері жоғалды, сәулет өнерінің ескерткіші түпнұсқасынан қатты өзгеріске ұшырады.

Әдеб.: Матвеева Л.А., Проскурин В.Н. Дом купца Шахворостова.- В кн.: Памятники истории и культуры Алматы. Каталог документов Управления архивами и документацией и ЦГА г.Алматы.- Алматы, изд-во «Онер», 2003 г., с. 16-17; Проскурин В.Н. Дом жилой Шахворостовых. - В кн.: Свод памятников истории и культуры города Алматы. - Алматы, ТОО «Казахская энциклопедия», 2006 г., сс.66 -67 (с планом и фото дома Шахворостовых из личного архива автора); его же. Кто строил дом под американское посольство?.// Алматинский биржевой вестник, 1993, 25 февраля.

Владимир Проскурин (Берлин)

Қала тарихы   Назар аударарлық орындар   Туристер үшін   Форум   Сурет галереясы   Алматы қаласының аймағы   Кері байланыс